Asian Cup là giải đấu cấp đội tuyển quốc gia lâu đời nhất và danh giá nhất châu Á. Tên đầy đủ của giải là AFC Asian Cup, hay Cúp bóng đá châu Á, còn trong tiếng Việt quen gọi là Giải vô địch bóng đá châu Á. Đơn vị tổ chức là AFC, tức Liên đoàn bóng đá châu Á, ra đời năm 1954 tại Manila. Chỉ hai năm sau, kỳ Asian Cup đầu tiên khởi tranh ở Hồng Kông với vỏn vẹn 4 đội.
Gần bảy thập kỷ sau, Asian Cup đã trở thành sân chơi của 24 đội tuyển, thu hút hơn 1,5 triệu khán giả đến sân trong kỳ gần nhất tại Qatar. Qatar vô địch 2 lần liên tiếp (2019, 2023), trong khi Nhật Bản vẫn là đội vô địch Asian Cup nhiều nhất với 4 lần. Kỳ tiếp theo, Asian Cup 2027 với Saudi Arabia đăng cai, sẽ diễn ra từ ngày 7/1 đến 5/2/2027, và đội tuyển Việt Nam có tên trong danh sách 24 đội.
Bài viết dưới đây đi qua toàn bộ câu chuyện của Asian Cup: lịch sử, thể thức, kết quả, các đội vào top 4, danh hiệu cá nhân, các đội tham dự, bảng xếp hạng tổng thể và những huấn luyện viên đã đưa đội nhà lên đỉnh châu lục.
Lịch sử Asian Cup: Từng giai đoạn của bóng đá châu Á
Khởi đầu từ Hồng Kông
Năm 1956, châu Á vẫn đang tái thiết sau chiến tranh. Bóng đá chưa phải ưu tiên của nhiều chính phủ. Trong bối cảnh ấy, AFC tổ chức Cúp bóng đá châu Á đầu tiên tại Hồng Kông, với 4 đội ở vòng chung kết là Hàn Quốc, Israel, Hồng Kông và Nam Việt Nam. Giải đá theo thể thức vòng tròn, đội nhiều điểm nhất vô địch.
Hàn Quốc lên ngôi ở kỳ đầu tiên, rồi bảo vệ thành công danh hiệu trên sân nhà năm 1960. Đáng chú ý, đội Nam Việt Nam xếp thứ tư ở cả hai kỳ này, cột mốc mà bóng đá Việt Nam phải mất hơn nửa thế kỷ sau mới có dịp nhắc lại.
Năm 1964, Israel đăng cai và vô địch. Đó cũng là thời kỳ Israel còn là thành viên AFC. Đến giữa thập niên 1970, do áp lực chính trị từ nhiều quốc gia Ả Rập và Hồi giáo, Israel bị loại khỏi AFC và sau đó gia nhập UEFA.
Sự thống trị của Tây Á (1964–1988)
Nếu thập niên đầu thuộc về Hàn Quốc, thì hơn hai mươi năm tiếp theo là thời của Tây Á. Iran vô địch ba lần liên tiếp vào các năm 1968, 1972 và 1976, một kỷ lục chưa đội nào phá. Đội bóng xứ Ba Tư thời kỳ này chơi thứ bóng đá thể lực, kỷ luật, được đầu tư bài bản dưới thời Shah.
Sau Iran đến lượt các quốc gia vùng Vịnh, nơi nguồn tiền dầu mỏ bắt đầu chảy vào bóng đá. Kuwait vô địch trên sân nhà năm 1980 dưới sự dẫn dắt của HLV người Brazil Carlos Alberto Parreira. Saudi Arabia tiếp nối với hai chức vô địch liên tiếp năm 1984 và 1988. Năm 1988, cũng chính Parreira là người cầm quân đội bóng Saudi.
Giai đoạn này định hình một đặc điểm của bóng đá châu Á còn kéo dài đến nay: sự cạnh tranh giữa khối Đông Á (Hàn Quốc, Nhật Bản) và khối Tây Á (Iran, các nước Ả Rập).
Chức vô địch Asian Cup 1984 của Saudi Arabia đặc biệt đáng nhớ vì đó là lần đầu họ dự vòng chung kết. Đội bóng do HLV bản xứ Khalil Al-Zayani dẫn dắt đánh bại Trung Quốc 2-0 tại Singapore. Bốn năm sau ở Qatar, Saudi Arabia bảo vệ ngôi vương sau loạt luân lưu với Hàn Quốc. Hai thành công liên tiếp ấy là nền móng để Saudi Arabia lần đầu dự World Cup năm 1994 và vào đến vòng 1/8.
Sự trỗi dậy của Nhật Bản và sự chuyên nghiệp hóa (1992–2011)
Năm 1992 là bước ngoặt. Nhật Bản đăng cai và giành chức vô địch đầu tiên, chỉ một năm trước khi giải J.League chuyên nghiệp ra đời. HLV người Hà Lan Hans Ooft đặt nền móng cho lối chơi kỹ thuật, kiểm soát bóng mà Nhật Bản theo đuổi suốt ba thập kỷ sau.
Từ đó, “Samurai Xanh” trở thành thế lực số một. Họ vô địch thêm các năm 2000 tại Lebanon, 2004 tại Trung Quốc và 2011 tại Qatar. Bốn chức vô địch giúp Nhật Bản trở thành đội vô địch Asian Cup nhiều nhất, vượt qua Iran và Saudi Arabia (mỗi đội 3 lần).
Mỗi chức vô địch Asian Cup của Nhật Bản đều gắn với một dấu mốc. Năm 2000 tại Lebanon, đội bóng của Philippe Troussier chơi tấn công rực rỡ, ghi 21 bàn sau 6 trận. Năm 2004 tại Trung Quốc, họ vượt qua bầu không khí thù địch trên khán đài để thắng chủ nhà 3-1 ở chung kết Bắc Kinh. Năm 2011 tại Doha, cú vô lê của Tadanari Lee trong hiệp phụ giúp Nhật Bản hạ Australia, đội vừa gia nhập AFC chưa đầy 5 năm.
Song song là quá trình chuyên nghiệp hóa Asian Cup. Số đội dự vòng chung kết tăng lên 12 đội năm 1996, rồi 16 đội từ năm 2004. AFC cũng điều chỉnh lịch: kỳ 2004 diễn ra sau kỳ 2000 bốn năm, nhưng kỳ tiếp theo bị kéo sớm lên năm 2007 để tránh trùng năm với Euro và Olympic. Từ đó, Asian Cup chuyển sang chu kỳ năm lẻ.
Asian Cup 2007 là kỳ đầu tiên có bốn nước đồng đăng cai: Indonesia, Malaysia, Thái Lan và Việt Nam. Iraq vô địch Asian Cup năm ấy trong hoàn cảnh đất nước đang chìm trong bạo lực, một câu chuyện cảm động bậc nhất lịch sử bóng đá châu lục. Tiền đạo Younis Mahmoud ghi bàn duy nhất trong trận chung kết thắng Saudi Arabia.
Sự mở rộng của Asian Cup (2015–nay)
Australia gia nhập AFC năm 2006 và nhanh chóng trở thành ứng viên vô địch. Năm 2015, họ đăng cai và lên ngôi sau khi thắng Hàn Quốc 2-1 trong hiệp phụ ở chung kết tại Sydney.
Năm 2019, Asian Cup mở rộng lên 24 đội tuyển, tổ chức tại UAE. Qatar gây bất ngờ lớn khi vô địch với thành tích thắng cả 7 trận, ghi 19 bàn và chỉ thủng lưới 1 bàn. Tiền đạo Almoez Ali ghi 9 bàn, kỷ lục cho một kỳ giải.
Asian Cup 2019 còn được nhớ đến bởi bối cảnh chính trị phức tạp. Qatar khi đó đang bị Saudi Arabia, UAE và một số nước láng giềng cắt quan hệ ngoại giao. Cổ động viên Qatar gần như không thể đến sân, nhưng đội bóng vẫn đánh bại Saudi Arabia ở vòng bảng và chủ nhà UAE 4-0 ở bán kết. Đến nay, đó vẫn là một trong những câu chuyện vô địch Asian Cup giàu kịch tính nhất.
Kỳ 2023 vốn được trao cho Trung Quốc. Tuy nhiên, chính sách Zero-COVID khiến Trung Quốc rút lui, và Qatar nhận quyền đăng cai. Asian Cup 2023 diễn ra từ ngày 12/1 đến 10/2/2024 nhưng vẫn giữ tên gọi cũ. Qatar bảo vệ thành công ngôi vương sau khi thắng Jordan 3-1 trong trận chung kết trước 88.966 khán giả tại sân Lusail.
Asian Cup mấy năm 1 lần?
Về nguyên tắc, Asian Cup được tổ chức bốn năm một lần. Từ 1956 đến 2004, các kỳ Asian Cup diễn ra vào năm chẵn. Sau lần điều chỉnh năm 2007, giải chuyển sang năm lẻ: 2011, 2015, 2019, 2023 và sắp tới là 2027. Riêng kỳ 2023 thực tế diễn ra đầu năm 2024 do đổi chủ nhà.
Thể thức thi đấu
Vòng loại Asian Cup
Để dự vòng chung kết, các đội phải trải qua vòng loại Asian Cup. Từ chu kỳ 2019, AFC gộp vòng loại Asian Cup với vòng loại World Cup khu vực châu Á. Những đội mạnh vào đến vòng loại thứ ba của World Cup sẽ tự động giành vé dự Asian Cup. Các đội còn lại đá tiếp vòng loại riêng để tranh những suất cuối cùng.
Với Asian Cup 2027, vòng loại cuối cùng gồm 6 bảng, mỗi bảng 4 đội, chọn ra 6 suất còn lại. Chính ở vòng này, đội tuyển Việt Nam có một hành trình đầy kịch tính. Việt Nam thua Malaysia 0-4 ở lượt đi tháng 6/2025. Nhưng ngày 17/3/2026, AFC xử Malaysia thua 0-3 do sử dụng các cầu thủ nhập tịch không đủ điều kiện, đồng thời trừ 6 điểm của đội này. Việt Nam vươn lên nhất bảng F và giành vé trực tiếp.
Vòng chung kết
Vòng chung kết hiện có 24 đội tuyển, chia thành 6 bảng, mỗi bảng 4 đội. Hai đội đầu mỗi bảng cùng 4 đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất vào vòng 1/8. Từ đây, giải đá loại trực tiếp: vòng 1/8, tứ kết, bán kết và chung kết. Trận tranh hạng ba đã bị bỏ từ năm 2015.
Mỗi kỳ Asian Cup hiện có tổng cộng 51 trận. Đội vô địch phải đá 7 trận trong khoảng một tháng. Asian Cup 2027 sẽ dùng 8 sân vận động tại ba thành phố của Saudi Arabia: 5 sân ở Riyadh, 2 sân ở Jeddah và 1 sân ở Khobar. Sân lớn nhất là King Fahd Sports City ở Riyadh với khoảng 72.000 chỗ.
Bốc thăm vòng chung kết diễn ra ngày 9/5/2026 tại Diriyah, sau khi bị hoãn một tháng vì lý do an ninh. Kết quả chia bảng như sau:
| Bảng | Các đội |
|---|---|
| A | Saudi Arabia, Kuwait, Oman, Palestine |
| B | Uzbekistan, Bahrain, Triều Tiên, Jordan |
| C | Iran, Syria, Kyrgyzstan, Trung Quốc |
| D | Australia, Tajikistan, Iraq, Singapore |
| E | Hàn Quốc, UAE, Việt Nam, Yemen |
| F | Nhật Bản, Qatar, Thái Lan, Indonesia |
Bảng F được xem là “bảng tử thần”: Qatar và Nhật Bản chia nhau ba chức vô địch gần nhất, lại có thêm hai đại diện Đông Nam Á giàu tham vọng. Việt Nam rơi vào bảng E cùng Hàn Quốc, UAE và Yemen. Mục tiêu thực tế của thầy trò HLV Kim Sang-sik là cạnh tranh suất đi tiếp với UAE và Yemen.
Kết quả các kỳ Asian Cup
Sau 18 kỳ Asian Cup, có 9 quốc gia từng vô địch. Bảng dưới đây tổng hợp các trận chung kết (hai kỳ đầu đá vòng tròn nên ghi đội nhất và nhì).
| Năm | Chủ nhà | Vô địch | Tỷ số | Á quân |
|---|---|---|---|---|
| 1956 | Hồng Kông | Hàn Quốc | Vòng tròn | Israel |
| 1960 | Hàn Quốc | Hàn Quốc | Vòng tròn | Israel |
| 1964 | Israel | Israel | Vòng tròn | Ấn Độ |
| 1968 | Iran | Iran | Vòng tròn | Myanmar |
| 1972 | Thái Lan | Iran | 2-1 (hiệp phụ) | Hàn Quốc |
| 1976 | Iran | Iran | 1-0 | Kuwait |
| 1980 | Kuwait | Kuwait | 3-0 | Hàn Quốc |
| 1984 | Singapore | Saudi Arabia | 2-0 | Trung Quốc |
| 1988 | Qatar | Saudi Arabia | 0-0 (luân lưu 4-3) | Hàn Quốc |
| 1992 | Nhật Bản | Nhật Bản | 1-0 | Saudi Arabia |
| 1996 | UAE | Saudi Arabia | 0-0 (luân lưu 4-2) | UAE |
| 2000 | Lebanon | Nhật Bản | 1-0 | Saudi Arabia |
| 2004 | Trung Quốc | Nhật Bản | 3-1 | Trung Quốc |
| 2007 | 4 nước Đông Nam Á | Iraq | 1-0 | Saudi Arabia |
| 2011 | Qatar | Nhật Bản | 1-0 (hiệp phụ) | Australia |
| 2015 | Australia | Australia | 2-1 (hiệp phụ) | Hàn Quốc |
| 2019 | UAE | Qatar | 3-1 | Nhật Bản |
| 2023 | Qatar | Qatar | 3-1 | Jordan |
Trận chung kết năm 2024 tại Lusail gắn liền với tên tuổi Akram Afif. Tiền đạo Qatar thực hiện thành công cả ba quả phạt đền, đánh bại Jordan với tỷ số 3-1. Cú hat-trick toàn bằng penalty là chuyện hiếm thấy trong lịch sử các trận chung kết lớn. Với Jordan, chỉ riêng việc vào chung kết đã là thành tích tốt nhất lịch sử, sau khi họ loại Hàn Quốc 2-0 ở bán kết.
Năm 2019 tại Abu Dhabi, Qatar thắng Nhật Bản 3-1 trong trận chung kết với các bàn của Almoez Ali, Abdulaziz Hatem và Akram Afif. Chiến thắng này được xem là trái ngọt đầu tiên của Học viện Aspire, nơi Qatar đầu tư bài bản để đào tạo cầu thủ trẻ suốt hơn một thập kỷ.
Hàn Quốc: sáu mươi năm chờ đợi
Hàn Quốc là trường hợp đặc biệt. Họ vô địch hai kỳ đầu tiên, nhưng từ đó đến nay chưa một lần nâng cúp, dù đã 4 lần thua chung kết (1972, 1980, 1988, 2015). Thế hệ có Son Heung-min, Kim Min-jae và Lee Kang-in bước vào kỳ 2023 với tư cách ứng viên số một, nhưng lại dừng bước trước Jordan ở bán kết. Hơn sáu thập kỷ chờ đợi là “lời nguyền” lớn nhất của bóng đá xứ kim chi.
Các đội lọt vào top 4 Asian Cup
Hàn Quốc là đội góp mặt trong top 4 nhiều nhất với 11 lần. Iran, Saudi Arabia và Nhật Bản cũng thường xuyên có mặt ở bán kết. Đây là “tứ đại gia” truyền thống của bóng đá châu lục.
Kỳ 2023 chứng kiến sự trỗi dậy của những gương mặt mới. Bốn đội vào bán kết gồm Qatar, Jordan, Iran và Hàn Quốc. Jordan lần đầu vào chung kết, trong khi Nhật Bản, ứng viên số một trước giải, bị Iran loại ở tứ kết.
Thành tích của các nước chủ nhà
Lợi thế sân nhà ở Asian Cup rất rõ rệt. Có 8 lần chủ nhà vô địch: Hàn Quốc 1960, Israel 1964, Iran 1968 và 1976, Kuwait 1980, Nhật Bản 1992, Australia 2015 và Qatar 2023. Tỷ lệ gần một nửa là con số cao hơn hẳn World Cup hay Euro.
Có nhiều lý do giải thích lợi thế ấy. Khoảng cách địa lý ở châu Á rất lớn, từ Tây Á đến Đông Á có thể mất hơn 10 giờ bay. Khí hậu cũng khác biệt: đội Đông Á thi đấu ở vùng Vịnh vào mùa đông còn tạm ổn, nhưng các đội Tây Á sang Đông Nam Á mùa hè năm 2007 đã chật vật với độ ẩm cao. Cộng với sự cổ vũ của khán giả nhà, chủ nhà Asian Cup thường có lợi thế rõ rệt hơn so với các châu lục khác.
Ngược lại, có những chủ nhà gây thất vọng. Lebanon năm 2000 bị loại ngay vòng bảng. Ở kỳ 2007, trong bốn nước Đông Nam Á đồng đăng cai, chỉ Việt Nam vượt qua vòng bảng. Năm 2019, UAE vào đến bán kết nhưng thua Qatar 0-4.
Saudi Arabia, chủ nhà Asian Cup 2027, đặt mục tiêu giành chức vô địch thứ tư, lần đầu tiên kể từ năm 1996. Với nguồn đầu tư khổng lồ vào giải Saudi Pro League và việc giành quyền đăng cai World Cup 2034, giải đấu trên sân nhà là phép thử quan trọng cho tham vọng bóng đá của nước này.
Thành tích đội đương kim vô địch
Khác với châu Âu, bảo vệ ngôi vương ở châu Á không phải chuyện hiếm. Hàn Quốc (1960), Iran (1972, 1976), Saudi Arabia (1988), Nhật Bản (2004) và Qatar (2023) đều từng làm được. Iran là đội duy nhất bảo vệ thành công hai lần liên tiếp.
Qatar bước vào Asian Cup 2027 với cơ hội trở thành đội thứ hai vô địch ba kỳ liên tiếp, sánh ngang Iran. Tuy nhiên, việc nằm chung bảng với Nhật Bản ngay từ vòng bảng khiến nhiệm vụ này không hề dễ dàng.
Vô địch theo từng khu vực
AFC chia thành năm liên đoàn khu vực. Thống kê chức vô địch theo khu vực cho thấy sự cân bằng tương đối:
- Tây Á (WAFF): 7 chức vô địch (Saudi Arabia 3, Qatar 2, Kuwait 1, Iraq 1).
- Đông Á (EAFF): 6 chức vô địch (Nhật Bản 4, Hàn Quốc 2).
- Trung Á (CAFA): 3 chức vô địch của Iran, đội chuyển sang liên đoàn khu vực này từ năm 2015.
- Đông Nam Á (AFF): 1 chức vô địch của Australia năm 2015, vì Australia là thành viên AFF từ năm 2013.
- Nam Á (SAFF): chưa có chức vô địch.
Chức vô địch còn lại thuộc về Israel năm 1964, quốc gia nay đã là thành viên UEFA.
Nếu không tính Australia, các đội Đông Nam Á chưa từng vào đến chung kết. Thành tích tốt nhất của khu vực là hạng ba của Thái Lan năm 1972 và vị trí thứ tư của Nam Việt Nam ở hai kỳ đầu tiên.
Giải thưởng tại Asian Cup
Chiếc cúp mới hình hoa sen
Chiếc cúp Asian Cup hiện tại được AFC giới thiệu ngày 4/5/2018 và dùng lần đầu tại kỳ 2019. Cúp do hãng chế tác bạc Thomas Lyte ở London thực hiện, cao 78 cm, rộng 42 cm, nặng 15 kg, làm bằng bạc sterling. Thiết kế lấy cảm hứng từ hoa sen, với năm cánh tượng trưng cho năm liên đoàn khu vực thuộc AFC.
Chiếc cúp cũ nhỏ hơn và mang phong cách cổ điển hơn, được dùng từ những kỳ giải đầu tiên. Việc thay cúp đi cùng thời điểm mở rộng Asian Cup lên 24 đội, như một tuyên bố về tầm vóc mới của bóng đá châu lục.
Cầu thủ xuất sắc nhất giải
| Năm | Cầu thủ | Đội tuyển |
|---|---|---|
| 1996 | Khodadad Azizi | Iran |
| 2000 | Hiroshi Nanami | Nhật Bản |
| 2004 | Shunsuke Nakamura | Nhật Bản |
| 2007 | Younis Mahmoud | Iraq |
| 2011 | Keisuke Honda | Nhật Bản |
| 2015 | Massimo Luongo | Australia |
| 2019 | Almoez Ali | Qatar |
| 2023 | Akram Afif | Qatar |
Akram Afif tại Asian Cup 2023 là ví dụ hiếm hoi về một cầu thủ thống trị toàn diện một giải đấu lớn. Anh giành cả danh hiệu Cầu thủ xuất sắc nhất lẫn Vua phá lưới với 8 bàn, cùng chức vô địch. Thủ thành Meshaal Barsham của Qatar nhận giải Thủ môn xuất sắc nhất.
Vua phá lưới
Kỷ lục ghi bàn mọi thời đại thuộc về huyền thoại Iran Ali Daei với 14 bàn. Kỷ lục cho một kỳ Asian Cup thuộc về Almoez Ali với 9 bàn năm 2019.
| Kỳ giải | Vua phá lưới | Số bàn |
|---|---|---|
| 1996 | Ali Daei (Iran) | 8 |
| 2000 | Lee Dong-gook (Hàn Quốc) | 6 |
| 2004 | A’ala Hubail (Bahrain) | 5 |
| 2011 | Koo Ja-cheol (Hàn Quốc) | 5 |
| 2015 | Ali Mabkhout (UAE) | 5 |
| 2019 | Almoez Ali (Qatar) | 9 |
| 2023 | Akram Afif (Qatar) | 8 |
Tại kỳ 2007, ba cầu thủ cùng ghi 4 bàn là Younis Mahmoud (Iraq), Naohiro Takahara (Nhật Bản) và Yasser Al-Qahtani (Saudi Arabia). Điều thú vị là hai kỳ gần nhất, danh hiệu Vua phá lưới đều thuộc về cầu thủ Qatar, phản ánh trọn vẹn giai đoạn thống trị của đội bóng này.
Các đội tuyển tham dự Asian Cup
AFC hiện có 47 liên đoàn thành viên. Các đội dự Asian Cup nhiều nhất là Iran và Hàn Quốc, những đội gần như có mặt ở mọi kỳ giải từ thập niên 1970. Nhật Bản, dù vắng mặt ở các kỳ đầu, có mặt liên tục từ năm 1988.
Danh sách 24 đội dự Asian Cup 2027 gồm: Saudi Arabia (chủ nhà), Australia, Iraq, Iran, Uzbekistan, Qatar, UAE, Nhật Bản, Hàn Quốc, Oman, Palestine, Bahrain, Jordan, Trung Quốc, Indonesia, Triều Tiên, Kuwait, Kyrgyzstan, Syria, Singapore, Việt Nam, Thái Lan, Tajikistan và Yemen.
Đông Nam Á có 4 đại diện, ngang kỷ lục của kỳ 2007: Việt Nam, Thái Lan, Indonesia và Singapore. Với Indonesia, đây là lần thứ hai liên tiếp dự giải, sau khi lần đầu vượt qua vòng bảng ở kỳ 2023. Singapore lần đầu giành vé bằng thành tích chuyên môn; lần duy nhất trước đó họ góp mặt là năm 1984 với tư cách chủ nhà.
Sự góp mặt đông đảo của Đông Nam Á ở Asian Cup 2027 phản ánh xu hướng đầu tư mạnh vào bóng đá khu vực. Indonesia và Malaysia tích cực nhập tịch cầu thủ gốc châu Âu. Thái Lan và Việt Nam xây dựng nền tảng từ các giải chuyên nghiệp trong nước và hệ thống đào tạo trẻ. Vụ việc của Malaysia, đội bị AFC xử thua vì sử dụng cầu thủ không đủ điều kiện, cũng là lời nhắc rằng con đường tắt có thể phải trả giá đắt.
Đội tuyển Việt Nam tại Asian Cup
Đội tuyển Việt Nam đã có 5 lần dự vòng chung kết nếu tính cả hai lần của Nam Việt Nam (1956, 1960), cùng các kỳ 2007, 2019 và 2023. Asian Cup 2027 sẽ là lần thứ sáu.
Năm 2007, với tư cách đồng chủ nhà, thầy trò HLV Alfred Riedl thắng UAE 2-0, hòa Qatar 1-1 và vào tứ kết. Ở đó, họ thua Iraq, đội sau này vô địch, với tỷ số 0-2.
Asian Cup 2019 tại UAE là dấu mốc đáng nhớ nhất. Dưới thời HLV Park Hang-seo, Việt Nam thua Iraq 2-3, thua Iran 0-2, thắng Yemen 2-0 và đi tiếp với tư cách một trong bốn đội xếp thứ ba tốt nhất nhờ chỉ số fair-play hơn Lebanon. Ở vòng 1/8, họ hòa Jordan 1-1 rồi thắng 4-2 trên chấm luân lưu. Tại tứ kết Asian Cup 2019, Việt Nam chỉ thua Nhật Bản 0-1 bởi quả phạt đền của Ritsu Doan sau khi trọng tài tham khảo VAR. Đó là trận đấu khép lại một giải đấu khiến người hâm mộ trong nước tự hào.
Asian Cup 2023 lại là bài học đắt giá. Dưới thời HLV Philippe Troussier, Việt Nam thua cả ba trận vòng bảng: thua Nhật Bản 2-4, thua Indonesia 0-1 và thua Iraq 2-3. Đó là lần đầu tiên đội tuyển trở về tay trắng điểm số ở một kỳ giải châu lục.
Lần đầu tham dự Asian Cup
Việc mở rộng Asian Cup lên 24 đội từ năm 2019 mở cửa cho hàng loạt tân binh. Danh sách này phản ánh rõ sự phát triển của những nền bóng đá từng ở vùng trũng.
- Năm 2019: Kyrgyzstan, Philippines và Yemen (nếu không tính Nam Yemen năm 1976) lần đầu góp mặt. Kyrgyzstan vào đến vòng 1/8 ngay lần ra mắt.
- Năm 2023: Tajikistan lần đầu dự giải và tạo bất ngờ lớn khi vào đến tứ kết, chỉ thua Jordan 0-1.
- Năm 2027: không có tân binh thực sự. Singapore trở lại sau hơn 40 năm, lần này bằng con đường vòng loại.
Câu chuyện của Tajikistan là ví dụ điển hình. Một quốc gia khoảng 10 triệu dân ở Trung Á, chưa từng dự giải đấu lớn nào, lại loại UAE ở vòng 1/8. Thành công đó cho thấy khoảng cách giữa nhóm đầu và nhóm giữa đang thu hẹp.
Asian Cup cũng là bàn đạp cho các tân binh trên hành trình lớn hơn. Uzbekistan, đội lần đầu dự giải năm 1996, đã có vé dự World Cup 2026, kỳ World Cup đầu tiên trong lịch sử họ. Jordan, á quân Asian Cup 2023, cũng lần đầu giành quyền dự ngày hội bóng đá thế giới. Hai câu chuyện ấy cho thấy thành tích ở sân chơi châu lục thường là tín hiệu sớm của một thế hệ đang lên.
Bảng xếp hạng tổng thể
Bảng xếp hạng tổng thể tính điểm mọi trận đấu ở vòng chung kết Asian Cup qua các kỳ, theo cách 3 điểm cho trận thắng và 1 điểm cho trận hòa. Đây là thước đo phản ánh độ ổn định của một nền bóng đá qua nhiều thế hệ.
Theo thống kê tổng hợp qua các kỳ, nhóm dẫn đầu gồm Iran, Hàn Quốc, Nhật Bản và Saudi Arabia. Iran và Hàn Quốc chia nhau hai vị trí đầu. Iran nổi bật nhờ độ ổn định đáng kinh ngạc: họ hiếm khi bị loại sớm. Hàn Quốc có nhiều trận ở vòng chung kết nhưng lại thường gục ngã ở các trận then chốt. Nhật Bản, dù tham dự ít hơn ở các kỳ đầu, bù lại bằng tỷ lệ thắng rất cao từ năm 1992.
Phía sau là nhóm “thế lực mới” gồm Qatar, Australia và Iraq. Qatar tăng hạng nhanh nhất nhờ 13 trận thắng và chỉ 1 trận hòa trong hai kỳ gần nhất. Australia, dù mới tham dự từ năm 2007, đã chen vào nhóm 10 đội đứng đầu.
Các huấn luyện viên vô địch Asian Cup
Lịch sử Cúp bóng đá châu Á có một đặc điểm nổi bật: rất nhiều nhà vô địch được dẫn dắt bởi huấn luyện viên ngoại. Điều này phản ánh giai đoạn châu Á học hỏi bóng đá từ châu Âu và Nam Mỹ.
| Năm | Huấn luyện viên | Quốc tịch | Đội vô địch |
|---|---|---|---|
| 1980 | Carlos Alberto Parreira | Brazil | Kuwait |
| 1984 | Khalil Al-Zayani | Saudi Arabia | Saudi Arabia |
| 1988 | Carlos Alberto Parreira | Brazil | Saudi Arabia |
| 1992 | Hans Ooft | Hà Lan | Nhật Bản |
| 1996 | Nelo Vingada | Bồ Đào Nha | Saudi Arabia |
| 2000 | Philippe Troussier | Pháp | Nhật Bản |
| 2004 | Zico | Brazil | Nhật Bản |
| 2007 | Jorvan Vieira | Brazil | Iraq |
| 2011 | Alberto Zaccheroni | Italy | Nhật Bản |
| 2015 | Ange Postecoglou | Australia | Australia |
| 2019 | Félix Sánchez | Tây Ban Nha | Qatar |
| 2023 | Tintín Márquez | Tây Ban Nha | Qatar |
Carlos Alberto Parreira là người duy nhất vô địch hai lần với hai đội khác nhau (Kuwait 1980, Saudi Arabia 1988). Sau này, ông còn đưa Brazil vô địch World Cup 1994.
Philippe Troussier là cái tên đặc biệt với người hâm mộ Việt Nam. Ông vô địch năm 2000 cùng Nhật Bản, nhưng 23 năm sau lại cùng đội tuyển Việt Nam trải qua kỳ giải thất vọng. Ange Postecoglou, người Australia gốc Hy Lạp, là trường hợp hiếm hoi của một HLV bản xứ vô địch trong kỷ nguyên hiện đại, trước khi sang châu Âu dẫn dắt Celtic và Tottenham.
Qatar có câu chuyện thú vị nhất: hai chức vô địch liên tiếp với hai HLV người Tây Ban Nha. Félix Sánchez gắn bó với Học viện Aspire từ năm 2006 và dẫn dắt chính lứa cầu thủ ông đào tạo. Tintín Márquez chỉ được bổ nhiệm khoảng một tháng trước giải năm 2023, thay cho Carlos Queiroz, nhưng vẫn đưa đội bóng lên đỉnh.
Câu hỏi thường gặp về Asian Cup
Asian Cup mấy năm 1 lần?
Asian Cup tổ chức bốn năm một lần. Từ năm 2007, giải chuyển sang các năm lẻ để tránh trùng với Euro và Olympic. Kỳ tiếp theo là Asian Cup 2027 tại Saudi Arabia, diễn ra từ ngày 7/1 đến 5/2/2027.
Đội vô địch Asian Cup nhiều nhất là ai?
Nhật Bản là đội vô địch Asian Cup nhiều nhất với 4 lần (1992, 2000, 2004, 2011). Iran và Saudi Arabia xếp sau với 3 lần, Hàn Quốc và Qatar mỗi đội 2 lần.
Ai vô địch Asian Cup 2023?
Qatar vô địch Asian Cup 2023 sau khi thắng Jordan 3-1 trong trận chung kết ngày 10/2/2024 tại sân Lusail. Akram Afif ghi cả ba bàn từ chấm phạt đền. Qatar vô địch 2 lần liên tiếp (2019, 2023).
Asian Cup 2027 tổ chức ở đâu?
Asian Cup 2027 do Saudi Arabia đăng cai, dùng 8 sân vận động tại Riyadh, Jeddah và Khobar. Giải có 24 đội tuyển, chia thành 6 bảng.
Đội tuyển Việt Nam có dự Asian Cup 2027 không?
Có. Đội tuyển Việt Nam giành vé sau khi AFC xử Malaysia thua 0-3 vì dùng cầu thủ không đủ điều kiện. Ở vòng chung kết, Việt Nam nằm ở bảng E cùng Hàn Quốc, UAE và Yemen.
Thành tích tốt nhất của Việt Nam tại Asian Cup là gì?
Nếu tính cả Nam Việt Nam, thành tích tốt nhất là hạng tư năm 1956 và 1960. Trong kỷ nguyên hiện đại, Việt Nam hai lần vào tứ kết, năm 2007 và năm 2019.
Ai ghi nhiều bàn nhất lịch sử Asian Cup?
Ali Daei (Iran) giữ kỷ lục với 14 bàn. Kỷ lục ghi bàn trong một kỳ giải thuộc về Almoez Ali (Qatar) với 9 bàn tại kỳ 2019.
Lời kết
Từ bốn đội bóng gặp nhau ở Hồng Kông năm 1956, Asian Cup đã đi một chặng đường dài để trở thành sân khấu của 24 đội tuyển và hàng triệu người hâm mộ. Mỗi giai đoạn lại phản ánh một chương của lịch sử châu Á: thời kỳ hậu chiến, quyền lực dầu mỏ của vùng Vịnh, sự trỗi dậy kinh tế của Nhật Bản và gần đây là chiến lược đầu tư bài bản của Qatar.
Mùa đông năm 2027, sân khấu chuyển sang Saudi Arabia. Câu hỏi lớn là liệu Qatar có làm nên lịch sử với chức vô địch thứ ba liên tiếp, Nhật Bản có lấy lại ngôi vương, hay Hàn Quốc cuối cùng có chấm dứt hơn sáu thập kỷ chờ đợi. Còn với người hâm mộ Việt Nam, mục tiêu khiêm tốn hơn nhưng không kém phần ý nghĩa: vượt qua vòng bảng, để tinh thần của kỳ Asian Cup 2019 được tiếp nối.
